KRİPTO MODA

Balenciaga’nın görüntü oyunu formunda tanıttığı defilesinden Gucci’nin 12 dolar pahasındaki dijital sneaker’larına lüks modanın geleceği kripto cüzdanlar, Blockchain teknolojisi ve NFT piyasasına odaklanmış durumda. Son günlerde ziyadesiyle revaçta olan bu sözcükler teknoloji ve iktisat mecmualarının sayfaları ortasında kaybolduğumu hissettiriyor. Manalarını biliyor muyum, tam emin değilim. Ancak şu anda muhabbetlerden geri kalmamak ismine bahsin bir modülü olmam gerektiğini biliyorum. Sokak kültürünün ve sokak modasının üzerine araştırmalar yapan Highsnobiety’ye nazaran dijital kıyafet satın alanların ölçüsü hiç de azımsanmayacak boyutta ve yüzde 60 oranında. Yani modanın geleceği hakikaten de birler ve sıfırlardan oluşan dijital dünyada.

GUCCI

Biraz Google’dan yardım alıyorum, haydi açık konuşayım. Oldukça kopya çektim. Zira bir anlığına aklımda şöyle bir soru belirmişti: İnternetten bir tıkla ulaşabileceğimiz dijital işler neden milyon dolara alıcı buluyor? Araç çubuğuna NFT nedir diye yazdığımda internet olabilecek en kolay biçimde şunu öneriyor. “Bir yapıtın biricikliğine ve gerçek olduğuna dikkat çeken terim.” Gerçek olduğuna emin miyiz pekala? Satın aldığımız şey aslında gerçek değil. Elle tutulmuyor, NFT ya da bir nevi dijital olan sertifikalar da biricikliği temsil etmek için var aslında. Güya biri bizi var olmayan bir şeyin aslında var olduğuna inandırmak istiyor üzere. Teknoloji ve internetin işin içinde olduğu her şey üzere bu da demokratikleşmeye giden bir adım. NFT var olan bir şeyi depoladığı için sonradan bir değişiklik yapma imkanı da yok. Hayat uzunluğu sizin, onu satın aldığınız birinci anda olduğu üzere.

MODA DÜNYASI NASIL YORUMLUYOR?

Dijital sanat yapıtlarının binlerce dolarlık kripto para üniteleri karşılığında açık artırmalarda satılmaya başlandığı anda artık geriye dönüşün olmadığı yeni bir dünyaya geçtiğimizi fark etmişsinizdir. Bu yeni tertipte kumaşların neye benzediğini, deriye değdiğinde neler hissettireceğini, dikişlerin nasıl olması gerektiğini bilmenize pek gerek yok. Bilmeniz gereken tek şey artırılmış gerçeklik ve yapay zeka konusu. En düzgünü örnekler üzerinden gitmek. Lüks moda markalarının online satışlarda ne kadar geri kaldıklarını konuşarak başlamıştık modanın dijitalle olan bağına. Z kuşağı kelam sahibi olmaya başladığında elbette işin yüzü 180 derece değişti. Nesil kendi markalarını yaratarak dijital olmak konusunda ders verdi. Yani bugün Balenciaga’nın da Gucci’nin de LVMH’in de blockchain yatırımlarının bir çıkış noktası var.

Fabricant, Tribute Brand, Leela ya da Carlings. Şimdi onlar Paris ya da New York’un resmi takviminde değil ancak geleceği onlar belirliyor.

The Fabricant, Leela ve Carlings yeni akımın liderleri. Kıyafetleri dijital ortamda ürettiler, bir nevi photoshop yardımıyla biz de bunları üzerimize geçirdik. Photoshop demek olayı kolaya indirgemek alışılmış. Yeni markalar bunu bir sanat akımı olan foto-realizm’den örnek alarak oluşturduklarını söylediler. Moschino’nun, Kim Kardashian’ın görüntü oyunlarındaki karakterler için kıyafet tasarlamalarından farksızdı bu. Sonra zati deva artık dijital dediğimiz pandemi periyoduyla de bu markaların şanı yürümeye devam etti.

MODA SANAT MIDIR?

Karşılığımız muhakkak evet. Çünkü NFT olarak sahip olduğumuz bu yeni ‘moda’ modüller, eserler örtünmek ya da daha güzel görünmek için üzerimize geçirdiğimiz kıyafetlerin tersine birer sanat yapıtı olarak varlıklarını sürdürüyorlar.

Üç arkadaş tarafından kurulan ve kendilerini kripto moda olarak tanımlayan RTFKT ürettikleri eşsiz dijital sneaker’larla biliniyorlar daha çok. Blockchain ve artırılmış gerçeklik alanında hizmet etmek için geçen sene kurulmuşlardı. Radarımıza giriş sebepleri ise dijital bir ceketi 125 bin dolara satmalarıydı. RTFKT web sitelerinde NFT’nin moda dünyasıyla teğe bir örtüştüğünü yazıyor. Çünkü her ikisi de koleksiyonlerlik üzerine heyeti. Marka yalnızca geçtiğimiz yıl dijital satışlarından 4 milyon dolardan fazla gelir elde etmiş.

Ezbere bildiğimiz modaevleri şimdi bir adım atmış değil lakin, geç kalacaklarını sanmıyorum. NFT kendi yıldız markalarını yarattı bile. 26.000 dolara alıcı bulan sweatshirt’üyle Overpriced. Yaz aylarında ayağımızdan çıkarmadığımız flip flop’ların yaratıcısı Havaianas, São Paulo’daki sanat galerilerine takviye çıkmak açısından NFT olarak satışa çıkardığı yeni bir model tasarladı. Sokak modasına sözün tam manasıyla istikamet veren Supreme bu sefer bir trend başlatmamış olsa da akıma birinci ayak uyduranlardan. 2020 yılında Yohji Yamamoto ile yaptıkları kapsül koleksiyonda satışa çıkmayan bir tişörtü NFT olarak piyasaya sürdü bu kere.

NFT NEYİ DEĞİŞTİREBİLİR?

Ya da neyi amaçlayabilir? Modanın geleceğini dijitale taşıyor ya da dijital bir dünya yaratıp modayı da oranın bir modülü haline getiriyor. Somut bir örnekleme yapacak olursam tıpkı Mars’a taşınmak üzere. Carlings iki sene evvel dijital koleksiyonu yarattığında “Sanal dünyada geçirdiğimiz vakit arttıkça, dijital kıyafetlere sahip olmak da isteyeceğiz” demişti. NFT gösteriyor ki Carlings tezinde haklı.

Emily Ratajkowski ve Kate Moss NFT dünyasına atlayan iki süpermodel.

NFT’den şu anda internet aleminde ihtilal olarak da bahsediliyor. Tweet’lerin, meme’lerin satılabildiği bir devire geçmiş bulunuyoruz. NFT eşsiz ve kendi dijital gerçekliğini yarattığı için vakti geldiğinde elle tutulur bir couture’dan bile daha biricik ve bedelli olabilecek, çünkü gerçek hayatta üretimi gerekli olmadığından limit hakikaten de gökyüzü ve hatta ötesi. Tıpkı piyasaya sürdükleri her farklı eserle farklı bir kitleye, yer aldıkları toplumsal ağlarda farklı amaç kitlelerine hitap ettikleri üzere NFT sayesinde de yeni bir alan açacaklar kendilerine. Teknoloji startup’ları ise bir kıyafeti NFT olarak satın aldığınızda onu internette avatar olarak giyebilmenizi sağlayacak. Björk’un kuğusu, Rihanna’nın Met Gala ile özdeşleşen Guo Pei elbisesi ya da Jennifer Lopez’in Google Images’ı başlatan tropikal Versace’si her an sizin olabilir. Yani kısmen. Bir öbür kıymetli sorunun yanıtını ise vakit içerisinde göreceğiz. Bugün yaptığımız bu yatırımlar ileride de geçerliliğini müdafaaya devam edebilecek mi?

Yazı: Aykun Taşdöner

ELLE Türkiye Haziran 2021 sayısından alınmıştır.